Tylko elektronowe lampy błyskowe wyposażone w komputer lub VARIOPOWER umożliwiają wykonywanie zdjęć fotograficznych przy czasie naświetlenia krótszym niż 1/10 000 s. Tak jak fotografia stroboskopowa, fotografia przy ultrakrót­kich czasach ekspozycji narodziła się w pracowniach naukowców. Celem tej techniki było zarejestrowanie jakiejś pojedynczej fazy ruchu tak, aby nie uzyskać zamazanego, „poruszonego" obrazu. Bardzo często była ona stosowana w połączeniu z fotografią stroboskopową. Dla fotografika czy zaawansowanego fotoamatora może by to narzędzie służące uzyskaniu nieosiągalnych dotąd efektów pla stycznych. Typowe tematy tego typu zdjęć to kropla wody wpadająca d naczynia z mlekiem (powstaje wtedy specyficzna „korona") lub stru mień wody wlewanej do przezroczystej szklanki. W warunkach amatorskich tego typu zdjęcia wykonuje się w na stępujący sposób: Komputer nastawia się na taką pozycję, aby wskazana przez niego liczba przysłony była jak najmniejsza. Pozwoli to — przy jedno czesnym jak najbliższym położeniu lampy względem fotografowanego obiektu — na uzyskanie bardzo krótkich czasów trwania błysku, a co za tym idzie bardzo krótkich czasów ekspozycji, dochodzących w przy padku lamp amatorskich do 1 /20 000 s. Aparat fotogiaficzny należy ustawić tak, aby jego obiektyw był zwrócony w stronę mającego zajsc zjawiska. W przypadku małych obiektów dobrze jest zastosować dodatkowe pierścienie pośrednie lub mieszek makrofotograficzny Następnie należy nastawić na obiektywie wskazaną przez komputer przysłonę i połączyć aparat fotograficzny z lampą przewodem syn chronizacyjnym. Po naciągnięciu migawki trzeba wywołać oczekiwane zjawisko (np. spuścić kroplę wody do mleka albo rozpocząć wlewanie wody do szklanki). Uważnie je obserwując, w odpowiednim momencie naciska się spust migawki. Nie zawsze za pierwszym razem uzyskuje się zadowalający efekt, ale w przypadku wykonania odpowiednio dużej liczby zdjęć przynajmniej jedno powinno odpowiadać oczekiwaniom Przy korzystaniu z pomocy urządzenia- VARIOPOWER tok postępowania jest analogiczny, z tym że dźwignię tego urządzenia należy ustawić tak, aby w okienku kontrolnym pojawiła się jak najmniejsza liczba ułamkowa (jej mianownik powinien być jak największy). Na stępnie na skali czułości trzeba nastawić czułość używanego materiału wraz z wszelkimi koniecznymi poprawkami. Posługując się skalam odległości i przysłon urządzenia VARIOPOWER, które wcale nie muszą pokrywać się ze skalami odpowiadającymi pracy lampy w po zycji MANUAŁ czy COMPUTER, należy odczytać liczbę przysłony leżącą naprzeciw zmierzonej odległości między lampą a fotografowanym obiektem. Gdyby przysłona ta okazała się zbyt mała i wychodziła poza zakres jasności obiektywu, wówczas trzeba dźwignię urządzenia VARIOPOWER przesunąć o jedno miejsce tak, aby ułamek pojawiający się w okienku kontrolnym tego urządzenia przyjął wartość większą (jeg mianownik był mniejszy). Sam przebieg wykonywania zdjęcia jest taki, jak w przypadku lamp wyposażonych w komputer. Tą techniką można oczywiście wykonywać zdjęcia o innej te­ matyce. Jest to zależne wyłącznie od inwencji twórczej fotografującego. Ponieważ obie opisane metody są równie dobre i skuteczne, również do niego należy wybór w przypadku, gdy lampa jest wyposażona za- równo w YARIOPOWER, jak i komputer. Makrofotografia jest specjalną dziedziną fotografii i z tego powodu jest nader rzadko uprawiana przez fotoamatorów. Może się jednak zdarzyć, że będziemy chcieli wykonać zdjęcie małego obiektu. Lampa błyskowa.może wtedy znacznie ułatwić zadanie*. Wiele firm światowych (m.in. zachodnioniemiecka tirma METZ) produkuje specjalne lampy, których palniki są wygięte w kształcie koła, w środek którego wprowadza się obiektyw aparatu fotograficznego. Lampa taka umożliwia wykonywanie zdjęć makrofotograficznych meto­dą bezcieniową. Specjalnie skonstruowana fotokomórka oraz kompu­ter lampy gwarantują zawsze prawidłową ekspozycję zdjęć, jak też dużą powtarzalność wyników. Jest to szczególnie ważne w przypadku prac naukowo-badawczych. Fotoamatorzy muszą sobie jednak poradzić w znacznie prostszy sposób. Światło elektronowych lamp błyskowych jest bardzo stabilne. Lampa taka uniezależnia fotografującego od innych, mniej wygodnych źródeł światła. Jest tu nieistotne, czy lampa błyskowa jest wyposażona w komputer, czy też nie. Komputer z wbudowaną w korpus lampy foto­komórką jest w przypadku tego typu zdjęć praktycznie nieprzydatny i należy go wyłączyć (przełącznik rodzaju pracy ustawić w pozycji MANUAŁ), chyba że istnieje możliwość podłączenia zewnętrznej fotokomórki pomiarowej lub specjalnie skonstruowanego światłowodu, który doprowadzi wiązkę światła z punktu pomiarowego do fotoko­mórki lampy. Z komputera można też korzystać wówczas, gdy jest on sterowany przez fotoopornik umieszczony wewnątrz aparatu fotogra­ficznego (tak jest np. w przypadku lampy BRAUN 410 VC sprzężonej z japońskim aparatem fotograficznym OLYMPUS OM-2). W rzeczy­wistości jednak tylko niewielu fotoamatorów stać na kupno tak skompli­kowanego sprzętu. W makrofotografii nie można traktować liczby przewodniej lampy błyskowej bezkrytycznie. Zaledwie niewielka część światła * Szersze informacje na ten temat można znaleźć w książce Arnima i Ingeborgi Tólke: Fotografujemy i filmujemy obiekty makroskopowe. Warszawa WNT 1981. emitowanego przy błysku jest tu praktycznie wykorzystywana, a to pociąga za sobą konieczność zastosowania odpowiednich współczyn­ników przeliczeniowych, zmniejszających wartość tej liczby, zależnych od zastosowanej skali odwzorowania*. Współczynniki te uwzględniono tworząc tabelę 5, która umożliwia prawidłowy dobór warunków ekspo­zycji dla lamp błyskowych o liczbach przewodnich 10, 18 i 28. Właści­ciel lampy o dużej mocy, wyposażonej w VARIOPOWER, może zmie­nić wartość liczby przewodniej tak, aby móc z tabeli tej skorzystać. Tabela 5. Odległość reflektora lampy od obiektu przy zdjęciach makrofotograficznych w zależności od skali odwzorowania i liczby przysłony Liczba przewodnia lampy Skala 10 18 28 odwzo- ■ rowania * Liczba przysłony 4 5,6 8 11 16 5,6 8 11 16 22 8 11 16 22 0,1 100 50 25 150 75 40 150 90 0,2 150 85 45 22 130 63 33 140 80 0,3 130 75 35 110 55 27 120 70 0,4 120 60 30 100 50 24 110 60 0,5 110 55 27 150 85 43 21 100 50 0,6 95 50 25 140 75 37 90 45 0,7 85 45 22 130 70 34 150 80 40 0,8 80 40 19 120 60 30 130 70 35 0,9 70 35 110 55 25 125 65 33 1,0 65 32 100 50 23 110 60 '30 1,1 110 60 30 150 85 43 20 100 55 25 . 1,2 100 .50 25 140 80 38 90 48 23 1,3 90 47 23 130 75 34 150 85 44 20 1,4 85 44 21 120 70 32 140 80 40 1,5 80 40 19 115 65 30 130 75 37 1,6 75 36 110 60 28 125 70 33. 1,7 70 32 100 55 26 115 65 30 1,8 65 30 95 50 24 110 60 27 1,9 60 27 90 45 22 105 55 26 2,0 55 24 85 40 20 95 50 25 Uwaga: Odległości podane w centymetrach. Wg książki Egona Brauera: Podstawy fo­tografii, Warszawa WAiF 1976. * Skala odwzorowania jest to stosunek wielkości obrazu przedmiotu na ne­gatywie fotograficznym do wielkości samego przedmiotu. Kierunek biegu promieni świetlnych powinien tworzyć z osią optyczną obiektywu jak najmniejszy kąt (oświetlenie prawie przednie). W przypadku oświetlenia bocznego (kąt pomiędzy osiami optycznymi lampy i obiektywu równy 45-90°) należy zwiększyć przysłonę o 1/2 stopnia lub nawet czasami o cały stopień. O wiele lepsze efekty plastyczne można osiągnąć oświetlając fotografowany obiekt światłem dwóch lamp błyskowych zsynchroni­zowanych ze sobą przewodowo lub bezprzewodowo. Nieodzowne jest wtedy ustalenie zastępczej liczby przewodniej obu źródeł światła. Jeżeli wartość liczby przewodniej obu lamp jest przybliżona (różni się co najwyżej o 50%), wówczas można skorzystać z równania przedstawione­go na stronie 38. Po obliczeniu zastępczej liczby przewodniej, na podstawie tab. 5 ustala się odległość między fotografowanym obiektem a reflek­torami obu lamp błyskowych. Jeżeli natomiast zamiast dwiema lampami posłużymy się jedną dwupalnikową, w której oba palniki są zasilane z jednego kondensa­tora, wówczas wartość liczby przewodniej nie ulega zmianie i załą­czoną tabelą można posługiwać się bez żadnych zmian.